چكيده
حج باشكوهترين جلوة توحيد نقطة اوج ايمان، رايت بلند و پرچم جاودانه اسلام، ذخيره بزرگ الهي براي همة انسانها و رمز عزت و اقتدار و عظمت مسلمين جهان است. حج يكي از اركان دين فريضه‌اي بزرگ و عبادتي بس تأثيرگذار در جسم و جان مؤمنان است در اين تحقيق كوشش شده، بررسي و جستجو در مورد فلسفة حج و بعضي از اعمال و آثار آن پرداخته شود. كه اين تحقيق تشكيل شده از 5 بخش كه فصل اول آن شامل كليات است كه در كليات پرداخته شده به مقدمه‌اي در مورد حج و سابقة پژوهش تحقيق و همچنين انگيزه و ضرورت و اهداف تحقيق.
اما فصل دوم كه حج و ماهيت آن است در مورد تعريف و مفهوم واژة حج بحث شده و اينكه حج به معناي قصد خانة كعبه يا عمل به احكام آن است و همچنين به معناي بسيار رفت و آمد كردن، آهنگ كردن، باز داشتن، به جراحت ميل فرو بردن به جهت معالجه، غلبه كردن كسي به حجت، قصد طواف كردن كعبه به نيت عبادت و … است.
در اين فصل آمده كه كلمة حج در قرآن، بيش از10 مرتبه تكرار شده و آيات آن بيان شده است. و همچنين در اين فصل جايگاه حج در اسلام و اينكه حج بر سه قسم است حج تمتع، حج قرآن و حج افراد و همين‌طور زمان حج و عمره بيان شده است. در آخر اين فصل به منابع دستيابي به فلسفه و اسرار حج پرداخته شده است.
اما فصل سوم، حج از ديدگاه قرآن است كه به بررسي آيات در مورد حج و بعضي از اعمال آن و تفاسير آن آيات پرداخته شده ابتدا آياتي كه در آن كلمة حج آمده است بيان شده سپس آيه‌اي در مورد كعبه و بعد از آن چگونگي ساخت كعبه و تعمير چندبارة آن از زمان حضرت ابراهيم (ع) تاكنون پرداخته شده است. بعد از آن تفسير آيات 26 تا 28 سورة حج از چند كتاب از جمله مجمع‌البيان و تفسير نمونه و احسن‌الحديث و الميزان بيان شده است.
اما فصل چهارم، حج از ديدگاه سنت است كه به احاديث و روايات در مورد فلسفة حج پرداخته شده روايات زيادي در مورد حج از ائمه معصومين بيان شده است كه اين نشانة برتري و عمق بالاي حج است. در اين فصل روايات مربوط به حج (نه همة روايات بلكه فقط رواياتي كه در حد توان محقق بود) بيان شده و همچنين به فلسفة حج، فقرزدايي حج، پاك شدن گناهان با حج، چيزهايي كه حج با آن كامل مي‌شود و تعطيل كردن حج و انواع حج و عاقبت حج و … از ديدگاه روايات پرداخته شده است.
همچنين به اسرار مناسك حج از ديدگاه امام سجاد و امام صادق (ع) بيان شده كه امام سجاد (ع) در ضمن يك گفتگو و صحبت با فردي به نام شبلي اسرار مناسك حج را بيان مي‌فرمايند.
و همچنين امام صادق (ع) در ضمن روايتي اسرار و دقايق حج را بيان مي‌فرمايند و اما فصل پنجم كه به آثار حج از نظر معنوي و روحاني و عبادي و عرفاني و انساني و اجتماعي و سياسي و اقتصادي پرداخته است.
و در آخر نتيجه‌گيري بيان شده و بعد از آن منابعي كه از آنها در اين تحقيق استفاده شده بيان شده است.

تحقیق پایانی طلبه فارغ التحصیل حوزه علمیه فاطمیه(س) پاکدشت

استاد راهنما: آقای مهدی رفیعی 

استاد ارزیاب: سرکار خانم نیکوبرش

تاریخ دفاع: 85/4/15